Algemene bibliografische hulpmiddelen

Titels van boeken en tijdschriftartikelen zal men over het algemeen aantreffen in wetenschappelijke of politieke literatuur, in boeken, tijdschriften, opinieweekbladen of dagbladen, dan wel in gespecialiseerde bibliografische uitgaven of systematische catalogi van bibliotheken. Zoekt men naar specifieke titels, dan zijn daarvoor de volgende bibliografische uitgaven, catalogi en databanken aangewezen:

-	Brinkman’s cumulatieve catalogus van boeken. Nederlandse bibliografie bevattende de in Nederland en Vlaanderen uitgegeven of herdrukte boeken, Houten, 1850– . Deze catalogus van boeken verschijnt sinds 1931 maandelijks met cumulatieve registers op schrijver en titel. Verschijnt vanaf 1995 tevens op cd-rom: Brinkman’s cumulatieve catalogus;
-	Nieuwsblad voor de boekhandel. Amsterdam, 1834–1980. Verschijnt wekelijks, in 1980 voortgezet als Boekblad: nieuwsblad voor het boekenvak, vanaf 1991 met het supplement De nieuwe boeken; in 2001 gesplitst in Boekblad magazine en Boekblad nieuws. Vanaf 2000 ook on-line raadpleegbaar: www.boekblad.nl;
-	DOTA. Documentatie van tijdschriftenartikelen. ’s-Gravenhage, 1973–1995. Verscheen maandelijks, met kwartaal-, halfjaar- en jaarregisters. Bevat titelbeschrijvingen van Nederlandstalige tijdschriftartikelen (inclusief boekbesprekingen), alfabetisch gerangschikt op trefwoord. Kan beschouwd worden als voortzetting van Nijhoff’s index op Nederlandse en Vlaamse periodieken (1910–1971).

Naast deze bibliografieën kan men tegenwoordig ook gebruik maken van de volgende on-line informatiediensten:

-	Nederlandse Centrale Catalogus (NCC; www.pica.nl). Bevat de bibliografische gegevens en vindplaatsen van meer dan 14 miljoen boeken en bijna een half miljoen tijdschriften in meer dan 400 Nederlandse bibliotheken. De database wordt voortdurend aangevuld en bijgewerkt en is onder meer doorzoekbaar met trefwoorden die deel uitmaken van de Gemeenschappelijke Onderwerpsontsluiting (GOO);
-	On-line Contents (OLC; www.pica.nl). Bevat de inhoudsopgaven van bijna 15.000 (wetenschappelijke, algemene en populaire) tijdschriften op alle wetenschapsgebieden, die zich in Nederlandse bibliotheken bevinden. In september 1992 is begonnen met de opbouw van het bestand;
-	PiCarta (picarta.pica.nl), een on-line informatiedienst waarmee met één zoekactie in meerdere bestanden (waaronder de NCC en On-line Contents) en op meerdere materiaalsoorten (boeken, tijdschriften, artikelen, brieven, elektronische documenten, audiovisueel materiaal) kan worden gezocht.

Zoekt men speciaal naar titels van dissertaties, dan zijn deze te vinden in:

-	Bibliografie van Nederlandse proefschriften/Dutch Theses (1977–1986), verscheen jaarlijks. Dit is een voortzetting van Dutch Theses. A list of titles of theses submitted to Dutch universities (1975–1977), Den Haag, en de Catalogus van academische geschriften in Nederland verschenen (1946–1976), Utrecht. Deze laatste publicatie werd vooraf gegaan door de Catalogus van academische geschriften in Nederland en Nederlandsch-Indië verschenen, met gegevens over de jaren 1924–1945. Zie voor de negentiende eeuw J.W. Wijndelts, Catalogus van academische proefschriften, verdedigd aan de Nederlandse universiteiten gedurende de jaren 1815–1900, 2 dln., Groningen, 1901–1903;
-	Dissertaties maatschappijwetenschappen, in voorbereiding en in het afgelopen jaar verdedigd aan Nederlandse universiteiten en hogescholen (1969–1986). Amsterdam, 1970–1987; voortgezet als Register van dissertaties in voorbereiding en verdedigde proefschriften aan Nederlandse universiteiten (1986–1996), Amsterdam, 1989–1997.

Daarnaast gaf het SWIDOC (Sociaal-Wetenschappelijk Informatie- en Documentatiecentrum (SWIDOC) van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen) sedert 1988 jaarlijks een overzicht van lopend en recent afgesloten onderzoek uit:

-	Register van lopend en recent afgesloten onderzoek op sociaal-wetenschappelijk terrein (1988–1996), SWIDOC, Amsterdam, 1989–1997, jaarlijks. Opgegaan in de Nederlandse Onderzoek Databank (NOD): www.niwi.knaw.nl/nl/nod/nod.htm.

Het SWIDOC gaf ook een maandelijks tijdschrift uit, waarin onder meer gegevens zijn opgenomen van rapporten die in de SWIDOC-rapportencentrale worden bewaard:

-	Titels van sociaal-wetenschappelijk onderzoek, KNAW en SWIDOC, Amsterdam, 1973–1997. Verscheen tot halverwege 1997 in gedrukte vorm. Tegenwoordig opgenomen in de Sociaal-Wetenschappelijke Literatuur databank (SWL): www.niwi.knaw.nl/nl/SWL/intro.htm.

Naast de SWL wordt door de Universiteitsbibliotheek van de Universiteit Utrecht de Bibliografie Nederlandse Sociale Wetenschappen (BNSW) onderhouden. De BNSW bevat de titels (met trefwoorden) van meer dan 80.000 wetenschappelijke publicaties (proefschriften, monografieën, bundels, tijdschriftartikelen en dergelijke) op het gebied van de sociale wetenschappen in Nederland en Vlaanderen die sinds 1978 verschenen zijn. Sinds 1990 worden ook recensies bij publicaties vermeld. De database van de BNSW is via internet toegankelijk: www.library.uu.nl/ubuhome/bnsw.htm. Voor de jaren 1990-1996 verscheen een gedrukte uitgave.

In 1997 is het SWIDOC samengegaan met een aantal andere organisaties en voortgezet onder de naam Nederlands Instituut voor Wetenschappelijke Informatiediensten (NIWI; www.niwi.knaw.nl). Het NIWI is onder meer verantwoordelijk voor de reeds vermelde Nederlandse Onderzoeks Databank (NOD): www.niwi.knaw.nl/nl/nod/nod.htm. De NOD bevat gegevens over lopend en afgesloten onderzoek in Nederland en Vlaanderen, over onderzoeksinstituten in Nederland en over de expertise en namen van onderzoekers. Tevens beheert het NIWI verschillende themadatabanken (zoals de SWL; zie hierboven) en biedt het links naar internationale databanken.

Het SISWO/Instituut voor Maatschappijwetenschappen (Stichting Intermediair Instituut voor Sociaal-Wetenschappelijk Onderzoek), de NVMC (Nederlandse Vereniging voor Maatschappij- en Cultuurwetenschappen) en uitgeverij Van Gorcum verzorgen sedert februari 1993 het blad Facta. Sociaal-wetenschappelijk magazine (8x per jaar), dat zowel Sociodrôme als Berichten over onderzoek vervangt. Facta bevat onder andere overzichtsartikelen, samenvattingen van onderzoek en informatie over het sociaal-wetenschappelijk bedrijf.

Gegevens over publicaties van overheidswege zijn te vinden in:

-	Bibliografie van in Nederland verschenen officiële uitgaven bij rijksoverheid en provinciale besturen, ’s-Gravenhage, Koninklijke Bibliotheek, 1933–1987. Verscheen jaarlijks (was voortzetting van Catalogus van rijksuitgaven).

Voor een overzicht van publicaties van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) raadplege men:

-	Systematisch overzicht van de CBS-publikaties; in 1995 voortgezet als CBS-catalogus. Verscheen jaarlijks tot 1998, met maandelijkse aanvullingen. Bevat een overzicht van alle CBS-publicaties. Tegenwoordig zijn de recente en oudere publicaties van het CBS te vinden in de on-line catalogus via de website van het CBS: www.cbs.nl;
-	CBS-gids, Voorburg, verscheen van 1983 tot 1991. Deze gids, bedoeld als wegwijzer, bevat een systematisch en alfabetisch overzicht van alle publicaties en statistieken van het CBS.

Algemene CBS-publicaties zijn het Statistisch jaarboek (verschijnt sedert 1990 en is de voortzetting van het Statistisch zakboek), dat ieder jaar actuele cijfers geeft over vrijwel alle aspecten van de samenleving; het Regionaal statistisch zakboek, dat voor de periode 1972–1993 een uitvoerig jaarlijks overzicht biedt van het gedetailleerde regionale statistische materiaal van het CBS; de gedrukte uitgave 95 Jaren statistiek in tijdreeksen,1899–1994, ’s-Gravenhage, 1994, bevat tijdreeksen die zo ver mogelijk in de tijd teruggaan. Deze en meer recente cijferreeksen zijn ook op cd-rom verkrijgbaar of te vinden in de CBS-database: statline.cbs.nl. Deze database bevat ook oudere cijferreeksen. Zie voor een overzicht van de zogeheten elektronische publicaties: Systematisch overzicht elektronische publicaties, later opgegaan in de CBS-catalogus (tot 1998) en tegenwoordig te vinden op de website van het CBS. Verder publiceerde het CBS van 1906 tot 1995 het Maandschrift, met daarin maandelijks reeksen die betrekking hebben op de onderwerpen bevolking, volksgezondheid, volkshuisvesting, beroepsarbeid, landbouw en visserij, nijverheid, binnenlandse handel en dienstverlening, buitenlandse handel, verkeer en vervoer, geld en kredietwezen, openbare financiën, verbruik, prijzen, sociale zaken, rechtsbescherming en veiligheid en diversen.

Het CBS geeft tevens sinds 1971 het jaarlijks verschijnende Statistical Yearbook uit, dat in grote lijnen dezelfde informatie bevat als het Statistisch jaarboek, maar geheel Engelstalig is.

Belangrijke hulpmiddelen zijn de volgende literatuurgidsen:

-	L. Rademaker en R.J.P. van Hoorn, Kleine sociologische literatuurgids, Utrecht, 1980;
-	D. de Heer, Politicologische literatuurgids, Deventer, 1981;
-	H.R.W. Gokkel, Juridische bronnen, Deventer, 1998, 4e geheel herziene druk;
-	J.M. Romein en J. F. Haak, Apparaat voor de studie der geschiedenis, herzien door J.G.F. Hasekamp. Groningen, 1979, 9e druk;
-	H. de Buck, Bibliografie der geschiedenis van Nederland, Leiden, 1968 (Utrecht, Hes, 1979, ongewijzigde herdruk);
-	D.F.J. Bosscher, B. van den Elshout en R. Wagenaar (red.), Literatuurgids eigentijdse geschiedenis, Utrecht, 1982 (Nederland wordt behandeld door R.A. Koole op pp. 214-230).

Zie voor literatuuroverzichten van het staatsrecht en van (de historische ontwikkelingen van) de politiek in Nederland ook hoofdstuk A0100 in het Compendium.