Tabel 1 geeft een overzicht van de voornaamste grondwetswijzigingen sinds 1848 met betrekking tot de grondrechten.
Tabel 1. De voornaamste grondwetswijziging sinds 1848 (grondrechten).
|
Grondrechten
|
1814
|
1815
|
1840
|
1848
|
1884
|
1887
|
1917
|
1922
|
1938
|
1946
|
1948
|
1953
|
1956
|
1963
|
1972
|
1983
|
1987
|
1996
|
2002
|
|
Gelijkheidsbeginsel
|
|
X
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Actief kiesrecht
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
X
|
|
|
|
|
Passief kiesrecht
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
X
|
|
|
|
|
Recht van petitie
|
|
X
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Vrijheid van godsdienst
|
|
X
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Vrijheid van meningsuiting
|
|
X
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Recht tot vereniging en vergadering
|
|
|
|
X
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Huisrecht (vrijheid van de woning)
|
|
|
X
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
X
|
|
X
|
|
Briefgeheim
|
|
|
|
X
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Telefoon-, telegraafgeheim
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
X
|
|
|
|
|
Persoonlijke levenssfeer
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
X
|
|
|
|
|
Lichaamelijke integriteit
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
X
|
|
|
|
|
Eigendomsrecht
|
|
|
X
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Vrijheid van de fysieke persoonlijkheid
|
X
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Nulla poena beginsel
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
X
|
|
|
|
|
Ius de non evocando
|
X
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Recht op rechtsbijstand
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
X
|
|
|
|
|
Werkgelegenheid e.d
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
X
|
|
|
|
|
Bestaanszekerheid e.d
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
X
|
|
|
|
|
Gezondheid
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
X
|
|
|
|
|
Woongelegenheid
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
X
|
|
|
|
|
Ontplooiing, vrijetijdsbesteding
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
X
|
|
|
|
|
Onderwijs
|
X
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
X
|
|
|
|
|
Gewetensbezwaren militaire dienst
|
|
|
|
|
|
|
|
X
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Openbaarheid van bestuur
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
X
|
|
|
|
|
Onafhankelijke rechterlijke macht
|
X
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Verbod van doodstraf
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
X
|
|
|
|
|
Rechtspositie ambtenaren
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
X
|
|
|
|
|
Openbare terechtzitting
|
X
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
In tabel 2 wordt voor een aantal andere belangrijke punten (samenstelling Staten-Generaal, rechten van het parlement, ministeriële verantwoordelijkheid, kiesstelsel, kiesrecht en overige grondwetsbepalingen) een zelfde overzicht gegeven. Voor de wijzigingen van 1983 zie tevens
de voorgaande paragraaf.
Tabel 2. De voornaamste grondwetswijziging sinds 1848 (overige onderwerpen).
|
1814
|
1815
|
1840
|
1848
|
1884
|
1887
|
1917
|
1922
|
1938
|
1946
|
1948
|
1953
|
1956
|
1963
|
1972
|
1983
|
1987
|
1996
|
2002
|
|
Samenstelling Staten-Generaal
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
een
|
twee
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| - | aantal leden Tweede Kamer |
|
55
|
110
|
58
|
68-86
|
|
100
|
|
|
|
|
|
|
150
|
|
|
|
|
|
|
| - | aantal leden Eerste Kamer |
|
|
40-60
|
20-30
|
39
|
|
50
|
|
|
|
|
|
|
75
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
X
|
|
Rechten van het parlement
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
X
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
X
|
|
|
|
|
|
|
|
X
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
X
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
X
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
X
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
X
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
X
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Ministriële verantwoordelijkheid
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
X
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
X
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
X
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
X
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Kiesstelsel
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
benoemd door Koning voor het leven
|
|
indirect door leden Provinciale Staten direct, via districten-stelsel
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
indirect door leden Provinciale Staten
|
|
|
|
|
|
direct, via e.v.
|
|
idem, binnen grezen door de wet gesteld
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Kiesrecht
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
aanzienlijksten;
40 jaar
|
|
hoogst-aangeslagen; 30 jaar; verder als TK
|
|
hoogst-aangeslagen en hoge ambtsdragers; verder als TK
|
als TK
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| - | passief kiesrecht voor Tweede Kamer |
|
ingezetene van betreffende provincie; 30 jaar
|
|
Nederlander; volle genot van de burgerschapsrechten; 30 jaar
|
|
mannelijk Nederlander; idem
|
tevens vrouwen
|
|
|
|
|
|
25 jaar
|
18 jaar (zolang de leeftijd waarop de minderjarigheid eindigt niet is verlaagd tot 18 jaar:21 jaar)
18 jaar
|
|
|
|
|
|
|
| - | actief kiesrecht Tweede Kamer |
|
|
|
census; direct; meerderjarig; Nederlanders;
ingezetenen
|
|
Nederlanders;
direct; mannen; kenteken van geschiktheid; door de wet bepalen leeftijd niet beneden 23 jaar; ingezetenen
|
Nederlanders; mannen; door de wet te bepalen leeftijd niet onder de 23 jaar; vrouwen onder gelijke voorwaarden voor zover de wet haar kiesrecht verleent; ingezetenen
|
Nederlanders; ingezetenen; door de wet te bepalen leeftijd niet onder de 23 jaar
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Overige grondwetsbepalingen
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| - | elke Nederlander tot elke landsbediening benoembaar |
|
|
X
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| - | verbod grondwetsherziening gedurende regentschap |
|
|
X
|
|
beperkt tot bepalingen troonopvolging
|
|
|
vervallen
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
X
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| - | burgelijke staat van beleg |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
X
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| - | gewetensbezwaren defensie |
|
|
|
|
|
|
|
X
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| - | verordenende bevoegdheid voor andere dan in de Grondwet genoemde lichamen |
|
|
|
|
|
|
|
X
|
X
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| - | minister zonder portefeuille |
|
|
|
|
|
|
|
|
X
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
X
|
|
|
X
|
Op 24 juni 2008 zijn twee grondwetswijzigingen in tweede lezing door de Eerste Kamer aangenomen:
| - | een wetsvoorstel waarmee de bepaling over het uitsluiten van wilsonbekwamen (onder curatele gestelden) van het kiesrecht komt te vervallen; |
| - | een wetsvoorstel waarmee de bepaling inzake het voorzitterschap van de gemeenteraad en van provinciale staten komt te vervallen. |
Grondwetsherziening van 1983
Grondwetswijzigingen in parlementaire behandeling
