Zetelverdeling Eerste Kamer

De zetelverdeling naar politieke richting in de Eerste Kamer sinds 1888 is opgenomen in onderstaande tabellen. .

Samenstelling Eerste Kamer naar politieke partij en aantal kamerzetels,1888-1917.

	1888	1889	1892	1893	1894	1896	1901	1902	1903	1904	1909	1910	1911	1913	1916	1917
ARP	1	1	2	4	3	4	5	6	6	11	10	10	10	9	9	9
Rooms-katholieken	10	11	11	12	12	13	13	14	14	17	18	18	18	18	17	17
Liberalen	35	35	35	32	33	31	30	27	27	18	18	17	16	15	16	16
Conservatieven	4	3	2	2	1	1	1	1	1
Christelijk-hist/CHU					1	1	1	2	2	3	3	4	4	4	4	4
VDB										1	1	1	2	2	2	2
SDAP														2	2	2
	50	50	50	50	50	50	50	50	50	50	50	50	50	50	50	50

Samenstelling Eerste Kamer naar politieke partij en aantal kamerzetels, 1918-1940.

	1919	1922	1923	1926	1929	1932	1935	1937
ARP	9	14	8	7	6	6	6	7
CHU	4	7	7	7	7	7	7	6
RKSP	17	21	16	16	16	16	16	16
VDB	2	4	3	3	4	4	3	2
SDAP	4	3	11	11	11	11	11	12
Liberalen/Liberale Staatspartij „De Vrijheidsbond”	14	1	5	6	6	6	5	3
NSB	2	4
	50	50	50	50	50	50	50	50

Vergeleken met de zetelverdeling in de Tweede Kamer kenmerkte de zetelverdeling in de Eerste Kamer zich door haar stabiliteit. Zo behielden de gezamenlijke liberale groeperingen in de Eerste Kamer tussen 1888 en 1904 de meerderheid, die ten slotte door een aparte ontbinding van de Eerste Kamer in 1904 – op voorstel van het toenmalige kabinet-Kuyper – werd doorbroken. Van 1904 tot 1971 behaalde de RKSP – vanaf 1946 de KVP – samen met de ARP en de CHU een meerderheid.

Sinds in 1983 grondwettelijk is vastgelegd dat de gehele Eerste Kamer binnen drie maanden na verkiezingen voor Provinciale Staten wordt gekozen, doen de verschuivingen bij Eerste-Kamerverkiezingen nauwelijks meer onder voor die bij Tweede-Kamerverkiezingen. Op 6 juni 1995 nam de Senaat afscheid van 33 leden die in de nieuwe samenstelling van de kamer niet terug zouden keren. In juni 1999 traden 34 nieuwe Eerste-Kamerleden aan en in 2003 zelfs 36 nieuwe leden, onder wie twee voormalige senatoren.

Samenstelling Eerste Kamer naar politieke partij en aantal kamerzetels, 1945-1974.

	1946	1948	1951	1952	1955	1956	1956	1959	1963	1966	1969	1971	1974
KVP	17	17	16	17	17	17	25	26	26	25	24	22	16
ARP	7	7	7	7	7	7	8	8	7	7	7	7	6
CHU	5	5	6	6	6	6	8	8	7	7	8	7	7
SGP							1					1	1
PvdA	14	14	14	14	14	15	22	23	25	22	20	18	21
CPN	4	4	3	2	2	1	4	2	1	1	1	3	4
PvdV/VVD	3	3	4	4	4	4	7	8	7	8	8	8	12
PSP									2	3	3	1
BP/RVP										2	3		1
D66												6	3
PPR											1	2	4
	50	50	50	50	50	50	75	75	75	75	75	75	75

Samenstelling Eerste Kamer naar politieke partij en aantal kamerzetels, 1974-2011

	1977	1980	1981	1983	1984	1986	1987	1991	1995	1999	2003	2007	2011
CDA	24	27	28	26	26	26	26	27	19	20	23	21	11
SGP	1	1	1	2	2	2	1	2	2	2	2	2	1
PvdA	25	26	28	17	17	17	26	16	14	15	19	14	14
CPN	2	1	1	2	2	2	1
VVD	15	13	12	17	17	16	12	12	23	19	15	14	16
GPV	1	1		1	1	1	1	1	1
PSP	1	1		2	2	2	1
BP/RVP	1
D66		2	4	6	6	6	5	12	7	4	3	2	5
PPR	5	3	1	1	1	2	1
RPF⁴				1	1	1	1	1	1
GL¹								4	4	8	5	4	5
AOV²									2
SP									1	2	4	12	8
OSF³									1	1	1	1	1
CU⁴										4	2	4	2
LPF											1
PvdD												1	1
PVV													10
50PLUS													1
	75	75	75	75	75	75	75	75	75	75	75	75	75

Noten:
¹ Vanaf 13 februari 1990 werkten de CPN, de PSP en de PPR reeds samen in één fractie van GroenLinks.
² Direct bij de beëdiging van de nieuw gekozen leden splitste de heer Hendriks zich af van de AOV-fractie.
³ Van 1995 tot 1999: Groep Bierman.
⁴ Sedert 1999 vormen GPV en RPF in de Eerste Kamer één fractie, vanaf 2001 onder de naam ChristenUnie.

Vanaf 1918 – een jaar na de invoering van het kiesstelsel van evenredige vertegenwoordiging in 1917 – heeft de coalitie van regeringspartijen ook altijd de meerderheid in de Eerste Kamer behouden. De integrale verkiezing van de Senaat sinds 1983 heeft wel als consequentie dat bij de verkiezingen voor Provinciale Staten ook de vraag centraal staat of de zittende regeringspartijen hun meerderheid wel zullen behouden. Met de extra grote verschuivingen in de zetelverdeling is de kans extra groot dat een kabinet tussentijds zijn meerderheid in de Senaat verliest.

Hoe uiteenlopend de vraag of de vertrouwensregel ook geldt voor de verhouding tussen de Eerste Kamer en het kabinet – net als voor de verhouding tussen de Tweede Kamer en het kabinet – ook beantwoord wordt, voor iedereen is duidelijk dat een zittend kabinet het bepaald moeilijk krijgt als het slechts op de steun van een minderheid in de Eerste Kamer kan rekenen. Elk wetsvoorstel moet immers de steun van een meerderheid krijgen om het Staatsblad te bereiken. Met name in 1987 en 1999 waren de statenverkiezingen extra spannend. De kabinetten-Lubbers II respectievelijk -Kok II behielden met 38 van de 75 zetels de kleinst mogelijke meerderheid in de Senaat.

Verkiezingen voor Provinciale Staten gaan in verband hiermee haast voorspelbaar gepaard met een discussie over de positie c.q. het bestaansrecht van de Eerste Kamer.

Mede naar aanleiding van "de nacht van Wiegel" in 1999 is onder het kabinet-Kok II door minister Peper van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een Notitie Reflecties over de positie van de Eerste Kamer aan Tweede en Eerste Kamer aangeboden. Een meerderheid van CDA en VVD in de Eerste Kamer liet in een uitvoerig openbaar debat weten geen wezenlijke verandering in de positie van de Eerste Kamer aan te willen brengen. De Tweede Kamer heeft van een openbaar debat over de positie van de Eerste Kamer afgezien.

Zie voor de betrokken notitie:

– Bijlage 26.976, Handelingen Tweede Kamer, 1999-2000.

Zie voor de steeds weerkerende discussie over het bestaansrecht van de Eerste Kamer:

-	Bert van den Braak, De Eerste Kamer; Geschiedenis, samenstelling en betekenis 1815-1995; diss. Den Haag, 1998; zie met name hoofdstuk 8: "Doel en grond", discussie en praktijk, pp. 395-429.