Uitklap-ico Boom Inklap-ico Boom Empty

POLITIEK­COMPENDIUM.NL

sfeerafbeelding 2 Compendium (3 kaartjes van Nederland)

Voorzitter Tweede Kamer

Sinds 1983 kiest de Tweede Kamer zelf haar voorzitter, in principe voor de gehele zitting, d.w.z. tot de volgende kamerverkiezingen. Tot 1983 werd de kamervoorzitter jaarlijks op voordracht van de kamer benoemd door de Koning.

Tot 2002 was het min of meer praktijk dat een lid van de grootste fractie het voorzittersambt vervult. Daarnaast zorgde de kamer bij haar keuze van de voorzitter ook voor de noodzakelijke continuïteit.

Voorafgaand zowel aan de verkiezing in 1989 van de kamervoorzitter – ex-minister van Onderwijs en Wetenschappen Deetman – als aan de verkiezing in 1996 van de voorzitter – ex-minister van Ontwikkelingssamenwerking respectievelijk Landbouw, Natuurbeheer en Visserij Bukman – bleek de eensgezindheid in de kamer ver te zoeken. In 1996 zou een groot deel van de kamerleden bij voorkeur voor het eerst een vrouw tot voorzitter gekozen hebben. De CDA-fractie weigerde evenwel een andere kandidaat dan de heer Bukman voor te dragen. In mei 1998 werd allereerst op basis van het nieuwe art. 4 van het reglement van orde een profielschets voor de nieuw te kiezen voorzitter vastgesteld. In deze profielschets was opgenomen dat bij gelijke geschiktheid de voorkeur uitging naar een vrouw. Enkele dagen later werd mevr. Van Nieuwenhoven (PvdA) als eerste vrouw tot voorzitter van de kamer gekozen. De dag na de kamerverkiezingen op 15 mei 2002 trad zij af als kamervoorzitter nadat de PvdA-fractie haar als fractievoorzitter had gekozen. De CDA-fractie zag er vervolgens als grootste fractie van af een kandidaat-voorzitter voor te dragen op grond van het feit dat ruim een half jaar tevoren het CDA-lid Braks voorzitter van de Eerste Kamer was geworden. Het was en is praktijk dat de voorzitters van beide kamers niet uit dezelfde partij afkomstig zijn.

In een vrije verkiezing op 28 mei behaalde voormalig ondervoorzitter en inmiddels tijdelijk voorzitter Weisglas (VVD), die zichzelf kandidaat had gesteld, 80 van de 146 uitgebrachte stemmen tegen de door haar fractie kandidaat gestelde demissionaire vice-premier Jorritsma (VVD) 41 stemmen en de LPF-kandidaat Janssen van Raay 24 stemmen. Voor de verkiezing hadden de drie kandidaten zich kort gepresenteerd en vragen uit de kamer beantwoord.

Na de kamerverkiezingen van 22 januari 2003 is eenzelfde procedure gevolgd als in mei 2002. Nadat op 30 januari precies dezelfde profielschets was vastgesteld stelden zittend voorzitter Weisglas, het CDA-kamerlid Verburg en voormalig D66-fractievoorzitter De Graaf zich kandidaat. Op 4 februari koos de kamer in een tweede vrije stemming opnieuw Weisglas – met 79 van de 145 uitgebrachte stemmen – als voorzitter.

Aan de verkiezing van de Voorzitter gaat een profielschets vooraf. In de laatste vergadering van de "oude" Tweede Kamer stelt de Kamer een ontwerp van een dergelijke profielschets vast. In de eerste vergadering van de "nieuwe" Kamer neemt de Kamer een besluit over dat ontwerp. Vervolgens kunnen Kamerleden zich kandideren en gaat de Kamer over tot de benoeming van een Voorzitter. Daarbij dient een kandidaat een absolute meerderheid te verkrijgen. Zolang in een nieuwe zitting geen Voorzitter is benoemd, treedt een oud-Voorzitter op als tijdelijk Voorzitter.

Op 29 maart 2017 koos de Tweede Kamer wederom mw. drs. K. Arib (PvdA) tot voorzitter, hoewel haar partij bij de verkiezingen van maart 2017 slechts 8 kamerzetels had bemachtigd. Er waren geen tegenkandidaten gesteld. Arib kreeg 111 van de uitgebrachte 141 stemmen. PVV en DENK toonden zich kritisch over haar herverkiezing. 

Zie voor de tekst van de profielschets:

  • Bijlage 26.033, Handelingen Tweede Kamer, 1997-1998.

Zie voor de situatie in de jaren tachtig:

  • G. Visscher, Strijd om het Kamervoorzitterschap, in: A.W. Heringa, C.H.A. Litjens en R.E. de Winter (red.), Verhalen over de Grondwet. Ter gelegenheid van het tienjarig jubileum van de Grondwet, ’s-Gravenhage, 1993.

Artikel 6 van het Reglement van Orde van de Tweede Kamer benoemt de volgende taken van de voorzitter: 

  • a. 
    het leiden van de werkzaamheden van de Kamer en van die van het Presidium;
  • b. 
    het doen naleven van het reglement van orde;
  • c. 
    het uitvoeren van door de Kamer genomen besluiten;
  • d. 
    het vertegenwoordigen van de Kamer.

Een groot aantal andere artikelen van het reglement van orde bevat meer specifieke taken en bevoegdheden van de voorzitter.

De voorzitter mag – als lid van de Kamer – het woord voeren over het onderwerp dat aan de orde is. In dat geval verlaat hij de voorzitters-stoel.

Zie voor het voorzitterschap in het algemeen:

  • Institutionalisering van het voorzitterschap van de Tweede Kamer der Staten-Generaal, doctoraalscriptie van J.J.A. Bellen, Leiden, 1984.

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de voorzitters van de Tweede Kamer voor de periode van 1815 tot 1848.

 

Naam

In functie

Afgetreden

J. E. N. Baron van Lynden van Hoevelaken

21-09-1815

16-10-1816

Jhr. A. Ch. Membrède

23-10-1816

20-10-1817

Mr. J. P. Wickevoort Crommelin

21-10-1817

19-10-1818

Jhr. L. J. P. burggraaf de Bus de Gisignies

10-1818

18-10-1819

A. H. van Markel Brouwer

21-10-1819

10-1820

Jhr. A. C. Membréde

19-10-1820

15-10-1821

Mr. R. Metelerkamp

31-10-1821

      10-1822

P. Th. Nicolaï

24-10-1822

29-03-1823

Jhr. S. J. Sandberg van Essenburg

      10-1823

10-1824

P. T. Nicolaï

21-10-1824

05-03-1825

Jhr. S. J. Sandberg van Essenburg

10-1825

10-1826

L. A. Reyphins

10-1826

10-1827

Jhr. H. M. van der Goes

18-10-1827

20-10-1828

L. A. Reyphins

10-1828

10-1829

Mr. J. Corver Hooft

22-10-2819

09-1830

Mr. L. van Toulon

13-09-1830

17-10-1831

Jhr. Mr. H. M. A. J. Van Asch van Wijck

10-1831

10-1832

H. baron Collot d’Escury van Heinenoord

10-1832

10-1833

Mr. T. Sypkens

10-1833

20-10-1834

H. baron Collot d’Escury van Heinenoord

10-1834

10-1835

Mr. H. J. Dijckmeester

10-1835

10-1836

Mr. L. C. Luzac

18-10-1836

16-10-1837

M. P. D. baron Van Sytzama

18-10-1837

15-10-1838

Jhr. mr. M. W. De Jonge van Campensnieuwland

16-10-1838

21-10-1839

Jhr. mr. O. van Swinderen van Rensema

10-1839

20-10-1840

Jhr. H. Backer

10-1840

10-1841

E. W. van Dam van Isselt

20-10-1841

10-1842

Jhr. mr. D. T. Gevers van Endegeest

1842

1843

Mr. J. L. A. Leyben

21-10-1843

22-10-1844

Jhr. mr. P. van Akerlaken

22-10-1844

20-10-1845

Mr. G. J. Bruce

24-10-1845

18-10-1847

Jhr. W. Boreel van Hogelanden

10-1847

13-02-1849

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de voorzitters van de Tweede Kamer sedert 1848.

 

Naam

Politieke kleur

Datum K.b.

In functie

Afgetreden

Mr. J. K. baron van Goltstein

 

17- 02-1849

19-02-1849

20-08-1850

Mr. A.J. Duymaer van Twist

 

12-10-1850

12-10-1850

21-01-1851

Jhr. W. Boreel van Hogelanden

 

21- 02-1851

21-02-1851

17-09-1852

Mr. W. H. Dullert

 

24- 09-1852

24-09-1852

16-04-1853

Jhr. W. Boreel van Hogelan-den

 

18- 06-1853

20-06-1853

22-08-1855

Jhr. mr. D. T. Gevers van Endegeest

 

20- 09-1855

20-09-1855

04-07-1856

Mr. J. K. baron van Goltstein

 

19- 09-1856

19-09-1856

11-03-1858

W. A. baron Schimmelpenninck van der Oye

 

16-04-1858

17-04-1858

27-08-1858

Mr. G. C. J. van Reenen

 

23- 09-1858

23- 09-1858

20-09-1869

Mr. W. H. Dullert

 

23- 09-1869

23-09-1869

24-02-1881

Mr. C. J. F. Mirandolle

 

04- 03-1881

04-03-1881

19-09-1881

O. van Rees

 

21- 09-1881

22-09-1881

19-01-1884

Mr. E. J. J. B. Cremers

 

22- 01-1884

22- 01-1884

11-10-1884

Mr. A.E.. baron Mackay

 

20-11-1884

20-11-1884

18-09-1885

Mr. E. J. J. B. Cremers

 

23- 09-1885

24-09-1885

27-03-1888

Jhr. mr. G. J. Th. Beelaerts van Blokland

 

03- 05-1888

07-05-1888

15-09-1891

Mr. J. G. Gleichman

 

17- 09-1891

18-09-1891

17-06-1901

Mr. A.E. baron Mackay

 

19- 09-1901

20-09-1901

19-09-1905

Jhr. mr. J. Röell

 

21- 09-1905

22-09-1905

21-09-1909

Mr. W. K. F. P. graaf van Bylandt

CHU

22- 09-1909

23- 09-1909

14-09-1912

Jhr. mr. O.F.A.M.van Nispen tot Sevenaer

RK

17- 09-1912

18-09-1912

16-09-1913

Mr. H. Goeman Borgesius

Unie Lib.

18- 09-1913

17-09-1913

18-01-1917

Mr. D. Fock

Unie Lib.

25- 01-1917

25-01-1917

08-10-1920

Mr. D. A. P. N. Koolen

RK

14-10-1920

14-10-1920

05-08-1925

Jhr. mr. Ch. J. M. Ruijs de Beerenbrouck

RKSP

17- 09-1925

17-09-1925

10-08-1929

Mr. J. R. H. van Schaik

RKSP

19- 09-1929

18-09-1929

12-05-1933

Jhr. mr. Ch. J. M. Ruys de Beerenbrouck

RKSP

21- 05-1933

31-05-1933

17-04-1936

Mr. P. J. M. Aalberse

RKSP

06-05-1936

07-05-1936

09-11-1937

Mr. J.R.H. van Schaik

RKSP

11-11-1937

11-11-1937

 

Mr.J.R.H. van Schaik

KVP

21-11-1945

22-11-1945

07-08-1948

Dr. L. G. Kortenhorst

KVP

13- 08-1948

12-08-1948

13-01-1963

Mr. F. J. F. M. van Thiel

KVP

25- 01-1963

29-01-1963

07-12-1972

Dr. Ir. A. Vondeling

PvdA

07-12-1972

07-12-1972

17- 07-1979

Dr. D. Dolman

PvdA

27- 06-1979

17-07-1979

14-09-1989

Drs. W. J. Deetman

CDA

n.v.t.

14-09-1989

01-12-1996

Drs. P. Bukman

CDA

n.v.t.

03-12-1996

19-05-1998

Mw. J. van Nieuwenhoven

PvdA

n.v.t.

20-05-1998

16-05-2002

Drs. F. W. Weisglas (tijdelijk voorzitter)

VVD

n.v.t.

16-05-2002

28-05-2002

Drs. F. W. Weisglas

VVD

n.v.t.

28-05-2002

29-11-2006

J. ten Hoopen (tijdelijk voorzitter)

VVD

n.v.t.

30-11-2006

05-12-2006

Mw. G.A. Verbeet

PvdA

n.v.t.

06-12-2006

20-09-2012

Mw. A. van Miltenburg (zie hieronder)

VVD

n.v.t.

25-09-2012

12-12-2015

Mw. drs. K. Arib

PvdA

n.v.t.

13-01-2016

 

Van Miltenburg trad af i.v.m. het rapport van de commissie Oosting over een deal met een crimineel. Van Miltenburg had vernietigde twee maal een anonieme brief over de deal. 

Kortenhorst, Vondeling en Dolman hebben al tijdens hun voorzitterschap van de Tweede Kamer regelmatig over uiteenlopende aspecten van het parlementaire werk gepubliceerd.

Kortenhorst schreef van 1949 tot 1962 wekelijks een – overigens anonieme – brief in de Volkskrant over actuele politieke zaken onder de titel: Tussen Plein en Binnenhof.

Vondeling publiceerde in 1976 het boek: Tweede Kamer, lam of leeuw?, ’s-Gravenhage, over de plaats, invloed en werkwijze van de Tweede Kamer. In 1978 verscheen van zijn hand: Schijn des Kwaads. Bespiegelingen over gedragsregels voor politici, ’s-Gravenhage.

Onder de titel: Bericht van de voorzitter, schreef Dolman van 1983 tot 1986 wekelijks een commentaar in Trouw. Een groot aantal van zijn columns is in 1985 samen met redevoeringen van de kamervoorzitter in en buiten de kamer alsmede een tweetal artikelen uit Onze Taal in boekvorm uitgegeven: Van de stoel af gezien, ’s-Gravenhage.